Герб Москвы Логотип сайта Московское Татарское Свободное Слово
Новости
Татароведение
Общество
Ссылки
Расписание молитв

Ural,Tatars,Nuclear

Sajtka yardäm - Помощь сайту



i-mulla

takbir.ru





ПИШИТЕ, ЯЗЫГЫЗ:

- содержание

- тех.вопросы

© Copyright,
2000-2016
МТСС, ФРМ-FMP


Татарские композиторы

Фото - Видео


Сара Садыйкованың 110-еллыгына багышлана


ӘЛФИЯ АЙДАРСКАЯ
АТА-АНАЛАРЫ ТУРЫНДА...

Әлфия Айдарская – татар халкының югары белемгә ия беренче татар режиссеры, актер, Мәскәү татар театрына нигез салучы, беренче татар операсы «Сания»не сәхнәгә куючы олы шәхес Газиз Айдарский һәм татар опера йолдызыбыз җырчы һәм композитор Сара Садыйкованың бердәнбер, шулай ук талантлы кызы, балет биючесе, татар классик балет сәнгатенә нигез салучыларның берсе.

Әлфия үзе: «Йөри башлаганчы ук, биергә яратканмындыр», – ди. Әбисе дә борынгы озын көйләрне җырлаган, бигрәк тә «Тәфтиләү»не, уйнарга яраткан. Әнисе Сара да аңардан өйрәнеп гармунда уйный башлый.

Еш кына алар әнисе белән Уфада ял итәләр, күбесенчә Газиз Әлмөхәммәтов, Гыйләҗ Сабитов (композитор Нариман Сабитовның атасы) гаиләләрендә тукталалар, күренекле шәхесләр белән аралашып яшиләр. Танылган биюче, балетмейстер Фәйзи Гаскәров унике бәхетле баланы барлап, шул исәптән Әлфияне дә, Россиянең иң борынгы театр мәктәбе – Ленинград хореография училищесына укырга юллый. Шул ук вакытта әнисе Сара Садыйкова Мәскәүдә опера студиясенә укырга китә. Аңа кадәр Сара ханым Мәскәү консерваториясен тәмамлап, Казанда Академия театрында эшләп ала җырчы булып таныла.

Ленинград хореография училищесында милли бүлек оештырыла. Анда Башкортстан, Кыргызстан, Төрекмәнстан, Казахстаннан йөз малай һәм кыз кабул ителә. Әлфия Газизовна бу төркемдә беренчеләрдән булуы белән горурлана. Алар алдында бик җаваплы һәм изге максат – рус классик бию мәктәбе нигезләрен үзләштереп, аның иң яхшы әсәрләрен өйрәнү бурычы тора. Милли бүлекнең укучылары белән эшләргә тәҗрибәле педагоглар һәм тәрбиячеләр җәлеп ителә. Әлфия кебек балалар өчен танылган балет артистлары Т.Вечеслова, Г.Уланова, К.Сергеев һәм башкалар кумирга әйләнә. Яшь чактан ук балет классикасы шедеврлары белән якыннан танышу, Ленинград балет йолдызларының башкару өлгеләрендә тәрбияләнү, профессор А.Ваганованың талантлы укучыларында белем алу аларга зур йогынты ясый. Ул көннәрне Әлфия ханым зур куаныч белән сагынып искә ала. Училищеда укыган чорда аларны Киров те-атрында куелган балетларда катнаштыралар, бер генә спектакль дә алардан башка куелмый диярлек.

Беренче тапкыр Ә.Айдарская Н.Римский-Корсаковның «Солтан патша турында әкият» операсында Белочка-Тиенкәйне бии. Шунда үзен Белочка-Алочка дип йөрткән бөек җырчы Георгий Нэлепп белән дуслаша һәм озак вакыт аралашып яшиләр.

Бала балалыгын итә инде, шундый кызык чаклар була: берәр урында яшерен урын табып, сабакташы Нинель Юлтыева белән курчак уйнаган чаклары... Өлкән сыйныф кызларының алардан курчакларны алып, дәрес әзерләргә куулары... Әнә шундый матур хатирәләр саклана Әлфия ханымның күңелендә. Сугыш башлангач аларның төркемен Уфага эвакуациялиләр. Сыйныфлары белән Башкорт театрында эшли башлыйлар, соңрак әнисе Уфага килеп Әлфияне Казанга алып кайта. Ул вакытта татарның күренекле балетмейстеры Гай Таһиров җитәкчелегендә балет труппасы оешып килә. Театрда әнисе Сара Садыйкова, аның сеңлесе Разия, Разияның улы Рөстәм Садыйков та эшли. Казанда беренче тапкыр сәхнәгә П.Чайковскийның «Евгений Онегин» операсында чыга.

Әлфия Айдарская М.Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театрында 1941 елдан 1963 елга кадәр эшли. Башта кордебалет артисты була, соңрак төп партияләрне башкаручы булып таныла. Театрга ул иң авыр сугыш елларында килә һәм үз җилкәсенә төп классик репертуарны күтәрә. Көн аралаш спектакль куела. Сугыш вакыты булуына карамастан, зал һәрвакыт тамашачы белән тулы, сәнгатькә ихтыяҗ зур була. Аның беренче җитди төп роле – Аданның «Жизель» балетында Мирта партиясе. Соңрак, «Бакчасарай фонтаны»нда Зарема, «Аккош күле»ндә Одетта-Одиллия, «Лауренсия»дә Хасинта, «Эсмеральда»да Флёр-де Лис һәм Гудула, Н.Җиһановның «Зөһрә» балетында Җамал, һәм башка балет һәм опера спектакльләрендә бик күп җаваплы һәм соло партияләрне башкара. Моннан тыш «Спящая красавица» балетында шаян-шук характерлы кыйммәтле ташлар Феясы, «Дон Кихот»та Амуркай, «Шехерезаде»да Диңгез йолдызы, «Иван Сусанин» операсында бал Патшабикәсе һәм краковяк, «Аида»да баш Жрица, «Башмагым» музыкаль комедиясендә адажио, «Алтынчәч» операсында Ханның Яраткан хатыны һәм тагын бик күп партияләрне әйтеп үтәргә була.

1945 елда беренче татар балеты «Шүрәле» куела. Л.Жуков 1 нче һәм 3 нче актлар өстендә эшли, Г.Таһиров – 2 нче акттагы милли күренешләрне әзерли. Шүрәлене Б.Әхтәмов башкара, ә Әлфия кызлар-кошлар биюендә катнаша.

1947 елны Әлфия Айдарская Мәскәүдә үткәрелгән РСФСР иҗат яшьләренең драма һәм музыкаль театрлары смотрында ЦК ВЛКСМ ның «За достигнутые успехи в творчестве» Мактау кагәзе белән бүләкләнә. 1949 елда Татарстанның сәнгать осталары составында Мәскәүнең П.Чайковский залында чыгыш ясый. 1951 елда Галина Уланованың Казандагы гастрольләре вакытында «Бакчасарай фонтаны» балетында аның белән бергә Зарема партиясен бии. 1957 елда Мәскәүдә Татар әдәбияты һәм сәнгате декадасында катнаша...

Әлфия Газиз кызы күп көчен һәм вакытын концерт эшчәнлегенә бирә. Репертуарында «Башмагым»дагы адажио, «Шүрәле» балетыннан Сөембикә белән Былтыр дуэты, «Зөһрә» балетыннан романс, Шопенның 2 нче ноктюрны, Либлингның вальсы, «Дон Кихот», «Чишмә», «Коппелия», «Аккош күле», «Раймонда», «Эсмеральда» балетларыннан классик вариацияләр һәм испан, чегән, рус биюләре бар. 1965 елда ул театр оештырган концерт бригадасы составында була. Соңрак, Әлфия Айдарская ил буйлап бик җаваплы Мәскәү, Донбасс, Әзербайҗан, Әстерхан, Волгоград, Урта Идел маршруты гастрольләрендә катнаша.

Сугыш һәм хезмәт ветераны, татар классик балетына нигез салучыларның берсе Әлфия Айдарская гомере буе сәнгать һәм театрга хезмәт итте. Бу елның 25 маенда аңа 90 яшь тулды. Татар сәнгате күгендә аның үз юлы, үз өлеше бәһаләп бетергесез. Шулай да, бәлки, артык тыйнак-лыгы сәбәп булгандыр, бәлки, түрәләр алдында үҗәтләнеп-әрсезләнеп йөрмәүдәдер сәбәп, бәлки көндәш-дуслар мөмкинлек бирмәгәндер, театрда эшләгәндә үк лаек булган югары исемнәр бирелмәв