На главную страницу МТСС
 FAQFAQ    ПоискПоиск    ПользователиПользователи    ГруппыГруппы    РегистрацияРегистрация
 ПрофильПрофиль    Войти и проверить личные сообщенияВойти и проверить личные сообщения    ВходВход
   
Мечеть - подписи Реестр татар  Обучение - подписи  Әгъзалык  НЕТ фильму Орда 

Поиск на форуме:

 

Свободу имаму!

ЯНА ФИКЕР ХОЧУ ДОПОЛНИТЬ.

 
Начать новую тему   Ответить на тему    Список форумов МТСС -> Татароведение
Предыдущая тема :: Следующая тема  
Автор Сообщение
Тuктар
Акула пера


Зарегистрирован: 17.03.2007
Сообщения: 1633

СообщениеДобавлено: 08 Май 2015 22:55    Заголовок сообщения: ЯНА ФИКЕР ХОЧУ ДОПОЛНИТЬ. Ответить с цитатой

БЕРСӘК ӨСТӘМӘКЧЕ БУЛАМ.

Берсәк өстәмәкче булам китабыма “Топонимический словарь мещёры-га”, менә нинди мәглюмат: Минем тикшерүләрем буенча, Түбән Новгород өлкәсенә кергән авыларның кайберләре күчкәнәр бирегә Хазар каганаты җимерелгәч, ә бу вакыйга тарихта билгеле, каганат җимерелә 965-че елда. Димәк шушы елда бер төркем хазар кешеләре күчәләр Пашат авылы тирәсенә һәм шунда Семоцки- Семеновка авылына нигез салалар булып чыга. Бу авылар хәзердә шулай яши бирәләр, ике авылны Пара елгасы гына аера. Хәзер бу елга, кечерәйгән бик аз сулы елга булып калган, аның борынгы заманарда зур елга булганын хәтерләтә шушы елга ярлары гына, кайсыларына бу як мишәрләре таулар дип атыйлар (Цагыл таулары), ә чынлыкта шушы таулар елга ярлары булган борынгы заманарда. Шушы мәглюматлар тарих атасы (отец истории) Геродот язмаларында бар, ул аларны “паралтаи” дип атый һәм аларның 20 мең гаскәрләре бар, диптә өсти. Бу паралтаи дигән каум ул безнең борынгы бабаларыбыз булада инде. Чөнки Пара елгасы безнең төбәктә генә ага торган елга, биредә мишәрләрдән гайре бер халыкта юк һәм булмаганга ошаган, тагыда шуны өстәп була, бүтән җирләрдә-төбәкләрдә андый елга юк.
Минем нинди аргументларым бар шушы сүзләремне раслар өчен? Мин бер егерме еллап Мәскәүдә йөрәнәм яһудиләрне. Болар бик үзенчәлекле халык, алар төрле сәләтләргә ияләр, талантлылар сүздә юк, тик шулайда бу халыкның үзләренә генә хас булган билгеләре бар, алар берничәү: 1. борын танаулары 6 санын хәтерләтә, 2. аскы кузналары өскеләрен каплый, 3. колаклары алкасыз, яңакларына ябышкан. Менә бу билгеләр, шушы халык өчен милли тамга булып торалар, болар тышкы билгеләре, кайсылары аларны бүтән халыклардан аера торганардан, эчкеләредә юк түгел, алар күпчелектә 4-че кан группасын тәшкил итә (күпчелектә), ә калган халыклар каны1-2-че группага керәләр. Ә өченче группа каны шулай ук аларга карый, күрәсең бик күп канар катышканлыктандыр? Шуныда әйтеп узасым килә, бар яһудиләр үзләре, ә клоклары чабата тикле, нәк татар колаклары төслеләр. Болары, күрәсең чын яһудилр, борынгы чорда бик күп катнаш гайләләр корып, каннарын бутап бетергәнән соң, үз-ара гайлә корып яшәүгә күчкәнәр булсалар кирәк. Минем күзәтүем буенча, татар кызлары еврей егетенә киәүгә чыга икән, балаларының колаклары алкасыз булалар. Бик серле халык.
Хатынымның тәтәсе, инде мәрхүм урны җомахта булсын, якшы кеше иде, аның ике кызы бар иделәр (әлегә исәнәр Аллага шөкер), беренең колаклары нормаль колаклы, ә икенчесенең колаклары алкасыз. Анасы шушы кызын бик сүми иде, хәттә болай белгертмәсәдә, шулайда сизелә иде. Үзе үлгәч олы кызына фатирын калдырды, ә кечесенә ни калдырганы билгесез, фатирынан башка калдырырдый бүтән нәрсәсе булсын, бераз акчасы булган булса гына. Ә кече кызы анасын бик хөрмәт итә иде, ә анасы бу кызын яратканы сизелми иде. Күрәсең яшлек хатасыдыр абыстайның, алар сугышка кадәр Ленинград шәһәрендә яшәп блокада кичергән кешеләр. Тагы бер мисал китерәм сезгә, хатынымның бер ахирәт дусы бар иде, менә шушы дустының апасы татарда киәүдә иде, бик якшы яшәделәр (икеседә инде мәрхүмнәр, иредә үзедә). Алар өч бала үстерделәр, бер малай ике кыз. Кайчакта күрешкәлибез, уртанчы кыларының колаклары алкасыз, ә калган икесенең (малай белән сеңелкәше) икесенеңдә колаклары нәк татар колаклары, барысыда алкалы. Димәк бу апай шушы кызын тапкан “күршедән” булып чыга, инде кем көнләп торсын улы анардан булгач, инде кызыда аныкы дип исәпләнә, бу очракта алай түгеллеген аның колагы раслый. Әлбәтә бу минем соңгы еллардагы күзәтү нәтиҗәсе, һәм шактый татарларда шундый колаклы кешеләне Мәскәүдә күреп була...
Ярар, сүзем бит Семоцкий - Семеновка (Сломоновка) , авылы турында иде, һәм шушы авыл кешеләре турында. Шунда бер кеше белән танышып киттем шушы Семеновкадан, багам аның колагы алкасыз, нәк мин өйрнеп маташкан яһудиләрнеке төсле? Мин сорыйм “каян сездә мондый колак?”, дип. Ә ул әйтә бездә һәмәбездә шундый колаклар, ди. Шунан мин уйлый башладым (инде китабым басылып чыккан иде), һәм килдем шундый нәтиҗәгә: Бу авыл халкы бүтән токымнан, һәм алар күчкән Хазар каганаты җимерелгәч, алар инде мишәрләшеп беткән, Пашат халкы һәм бүтән авылар кешеләре белән катнаш никахлар корып, тәмам мишәрләшкәнәр, сөйләмләредә, гореф-гадәтләредә, динәредә бер, аерма юк. Тик аерма колак алкаларында гына сакланып калган.
Шушы фикеремә дәлил булып тора Фатыйх Сибагатуллин китабындагы сүзләр: “Сокрушив основные военные силы каганата во главе с каганом и разрушив основные опорные узлы хазар на Средней и Нижней Волге, на Северном Кавказе и Нижнем Дону, князь Святослав лишил власти....Хазарское царство исчезло (государство) как дым сразу же после ликвидации”. (Фатих Сибагатуллин “Татары и евреи”, стр.218.)
Ис китәрлек хәл, мең ел бергә мишәрләр белән яшәп, бер-берләре белән өйләнешеп, кода-кодалар булып яшәп, бар гадәтләрне үзләштереп яшәп килүгә карамастан, колак алкалары мишәрләрнекеннән аерылып тралар? Гаҗәеп хәл бит бу, ә без игтибарсыз халык, шундый тамгалы булган халыкны таный белмәгәнбез? Белгән булсак борынгы заманарда, бәлкем дәүләтебезнедә саклый алган булыр идек?
Шулай ук Кочка-Пожар аылыда, күрәсең шул ук Хазар каганыты кешеләре булса кирәк. Йә шуннан чыккан кешеләр белән уртак никах нәтиҗәсе. Кешеләр борынгы заманарда ук катнаш никахлар корган булулары бар, йә кызларны сатып алган булулары да юк түгел, чөнки борынгы заманарда кызлар бәяле товар булганарын искә төшерергә кирәк.
Кочка сүзе төрки сүздән барлыкка килгән, “күчкән” сүзенән, ә “н” хәрефе кулланыштан төшеп калган һәм “кочка”-га әверелгән (андый очраклар бар телдә, артык фонема төшеп кала) биредә дә шул ук хәл. Ә “пожар” сүзе үз чиратында «моҗар- мадьяр- миҗгар» сүләренән килеп чыгуы бар, чөнки төрки телләрдә, шулай ук мишәрләрдә “п-м, п-б” хәрефләре бере берен алмашыталар, мең-бең-пең” чувашларда, борынгы заманарда бик ихтимал кайберәүләребез шулай сөйләгән булулары бар. Китабымда китердем шушы аңлатманы Кочки - Пожар авылы турында, ә шушы өстәмәне китерергә кирәк дип таптым, халыкка аңлатыр өчен. Чөнки китап басылып чыксада, өстәмә дәлиләр бар икән бик якшы, аларны язарга кирәк. Биредә бит шушы сүзләрем әйтүем, Семоцки кешеләре борынгы заманда (Хазарлар вакытында) мишәрләр булмаганар дип, ә соңгы мең ел эчендә мишәрләшеп беткәнәр дип әйтүем генә. Тик тикшерүчегә шушы ачылыш бирә безнең авыларның бик күптәнән шушы җирләрдә яшәгәнәре турында, бу бик кирәкле дәлил булала бит.
Шунда кайсыдыр китабында Алимҗан Орловта язган иде, кайбер бенең авылар Астерхан якларынан күчкәнәр дип? Онытым инде кайсы авыл турында язганын, хәтеремдә калган тик күчүләре генә. Тик ул шушы хәлне саннар белән расламый, кай заманарда шушы хәл булганлыгын? Менә авыларыбызның шушы җирләрдә барлыкка килүләрен, Семоцки- Семеновка – Сломоновка, мең елдан артык вакытка озайта. Ә искә алсак Семоцки- авылы күчә Пашат авылы янына. Пашата танышы булгандыр Соломонның, таныш кеше янына күчү бу гадәти күренеш. Бер 20-30 гайлә булып күчүләре бар, чөнки Семоцки зур авыл, гайлә бер 7-8 кешедән торса: 140- 160 кешеләрдән, 20-дән санасак, ә 30-дан тагыда күп 210-240 кешеләр.
Монан мең елдан артык вакыт эчендә, билгеле авылар төрлесен кичергән, чукындыру заманарырын, революция әфәтләрен барчасын кичергәнәр бергәләп. Димәк алар үзләредә оныткан, кайдан, кемнән, нинди нәселдән булуларын, юкса чукындыруга карышып маташмаслар иде? Шундый авылар булган пензә якларында да, Воронеж өлкәсендә 1990-чы еллар сайлау вакытында билгеле булды бер яһудиләр авылы Ильинка дип атала торганы. Берәүдә белмәде кайдан, кайчан шушы авыл бу төбәктә урнашканын? Ә ул икән Хазар каганыты заманарынан калган яһудиллр, 19- гасырда Воронеж, Тамбов өлкәләре шулай ук борынгы заманарда Хазар каганаты эченә керә торганнардан. Ә бу яклары өлкәләрен чукындырганда алар чукынып руска күчмәгәннәр, ә ничектер исләренә төшереп кире яһудигә әйләнгәнәр.
Мин уйлыйм шундый яһуди авылар булганардыр дип Татарстан республикасында дип, чөнки андагы татарлар арасында шундый алкасыз колаклы татарлар шактый күп. Идел буе Булгар дәүләте Каганат составында була бит, ә яһудиләр каганатның иң байлары булганар диәргә хакыбыз бар, чөнки алар мал артынан куучылар, моны һәр кем белә.
Пашат аылы шушы урында утырган була инде, шулай булгач минем раславым буенча авыларыбызның шушы җирләрдә утырулары һәм утрак тормышта яшәүләре ике мең елдан ким түгел, артык булмаса.
Димәк безнең мишәрләр Хазар каганаты заманында яшәп каганат составына кергән булалар. Шулай ук Мәскәү каласында алар төзегән, ә хазарлар заманасында анда Кучка дигән мишәр бабай утырган булган, ул шушы җирләрендә Каганың наместнигы булып, салымнар җыйган, шушы җыйган салымнарны Каганатка озата торган булган дип исәпләп була. Шушы җирләрдә хөкем иткән Каган исеменнән, Каганың ферманарын халыкка җиткергән, Каганың ферманары белән эш иткән, гадел хөкемдар булган, юкка гына халык аны җәлләп “мескен Кучка” дип 40 ел буе сагынмас иде, гадел булмаса .
Мохаммәт Миначев.
Мәскәү 12. 02.2015 ел.
_________________
Ил, миллэт, дэулэт.
_________________
Ил, миллэт, дэулэт.
Вернуться к началу
Посмотреть профиль Отправить личное сообщение
Показать сообщения:   
Начать новую тему   Ответить на тему    Список форумов МТСС -> Татароведение Часовой пояс: GMT + 4
Страница 1 из 1

 
Перейти:  
Вы не можете начинать темы
Вы не можете отвечать на сообщения
Вы не можете редактировать свои сообщения
Вы не можете удалять свои сообщения
Вы не можете голосовать в опросах


Powered by phpBB © 2001, 2005 phpBB Group
Русская поддержка phpBB